Vaşa'dan Puşula'ya yâhut Sırtında Bir Dünyâ
Kendime ait her şeye sahip olduğum bir oda var; o, doğadır...
Henry David Thoreau
•
2019 son baharında Puşula’ya, 2020 kışında
ise Vaşa’ya keşif yürüyüşleri yapmıştım. Puşula’ya o yıl iki kere çıkmıştım.
Vaşa’ya ise kışın ortasında dağlar kar altında uykudayken çıkmaya çalışmış ama
heyelanlı, tabanı gevşek ve eğimi fazla bölgelerin üstüne yağan yoğun karın
üzerinden geçmek yoldaşımı endişelendirdiği için Vaşa’dan o sene vazgeçip yarı
yoldan dönmüştük. Ama aklımın bir köşesinde ben rotayı tamamlayalı çok
oluyordu. Bu seneye nasip aklımdakini ayaklarıma yükleyip tek başıma, arzu
ettiğim yürüyüş ritmi ile vurdum yola!
Güzergâh İkizdere’nin en güzel köylerinden
biri olan Çamlık’tan (Köhçer) başlıyor. Aracımı dönerken kullanacağım Puşula
Mezrası patikasının başladığı yerde bırakıyorum. Buradan Vaşa Yaylası’na giden
yolun girişine kadar Ovit yolu üzerinde bir süre yürümek gerekiyor. Yol asfalt
da olsa etrafın görselliği güzel olduğundan sıkmıyor hiç. Vaşa yoluna girdikten
sonra bir müddet beton zeminde yürüyüp toprak yola kavuşuyorum. Toprak ama yine
de araç yolunda yürümek çok da istediğim bir şey değil. Buna rağmen, çok işlek
olmayan ve etrafı harab edilmemiş bir güzergâh olmasından dolayı bu kısımda da
sıkılmadan keyifle yürümeye devam ediyorum. Bir noktada yolun karşı tarafında
birkaç ahşap evden oluşan küçük ve doğasına halel gelmemiş şirin bir mezra,
Taşte, görülmeye başlıyor. Ve bir yol ayrımına geliyoruz. Taşte mezrasının yakınından
geçen yola sapılırsa Vaşa yaylası’na kadar hâl-i hazırda kullanılan araç yoluyla
gitmek durumunda kalınıyor. Ama diğer sapağa sapılır ve sonra vericinin
yanından geçen yola girilirse işte cennet yolu buradan itibaren başlıyor!
Mezranın içinden geçen yol Vaşa’nın yeni
yapılan yolu. Ama diğer sapaktan devam eden -bugün kullanacağım- yol eski ve
araç yolu olmaktan çıkıp nefis bir patikaya dönmüş durumda. Yürürken yeşillik kollarını
bana uzatıp sarıldı sarılacak hissine kapılıyorum. Bu yoldan vazgeçilmesinin
sebebi sanırım yolun birkaç dönemecinin su oluğundan geçmesinden dolayı bu
virajların her kuvvetli yağmurda taşan suyun sebep olduğu toprak kaymaları
yüzünden kapanması. Köylüler sürekli bununla uğraşmaktansa daha istikrarlı bir yol
açtırmayı tercih etmişler. Doğa da terk edilen eski yolu işgal edip harika bir
patikaya çevirmiş. Bu güzergâh üzerinde üç noktada toprak kaymasıyla yol çökmüş
durumda. Kışın geri döndüğümüz yer de bu kaymış bölgelerin ilkiydi. Yan geçiş
yapmak durumunda kaldığım bu bölgelerde zemin gevşek olduğundan dikkatli olmak
gerekiyor.
Yol ağaç sınırına kadar yeşil yeşil
yükseliyor. Ağaç sınırından sonra görüşüm açılıyor ve karşı dağları, bu
dağlardaki yaylaları, mezraları, köyleri izleyerek devam ediyorum. Aşağıda
Çamlık ve Ovit Yolu kuş bakışı görünüyor. Ve sonra Vaşa’nın ilk evi beni
selamlıyor. Ama buruk bir selam bu zira bu yayla hemen hemen metruk bir durumda.
Hiç bozulmadan yöresel mimarisini hemen tamamıyla korumuş bir yayla ama bu
korunma terk edilmenin sonucu aslında. İnsanlar kullansa bir dert terk etseler
ayrı! Yaylanın girişinde bir sürü ev mahzun ve metruk öylece duruyorlar zamanın
oyucu parmakları arasında. Yolun bu kısmına kadar hissettiğim coşku yerini
hüzne bırakıyor! Biraz fotoğraf çektikten sonra “Maalesef bu kültürün kaderi bu
sanırım!” diyerek yola devam ediyorum: “Betona gömülmesindense insanları
tarafından unutulup toprağa karışsınlar daha iyi!” Yol yaylanın içinden devam
ediyor. Diğerlerinden nispeten iyi durumdaki ahşap evlerin arasından yürüyerek
biraz daha yükseldikten sonra bir karı kocayla karşılaşıyorum. Kadın bir
çeşmenin yanında dikilmiş beni izliyor. Selamın ardından suyu içip içemeyeceğim
soruyorum. İçilir diyor. Adam sesleniyor uzaktan:
- Ne deyi?
- Su içiliyi mi deyi?
Yolun bundan sonraki kısmı nispeten düz devam
ediyor. En yüksek rakımdayım artık ve kuşlara özgü bir manzaram var. Sağ
tarafta, uzakta Çağrankaya Yaylası seçiliyor. Cimil Vadisi’ni görüp göremeyeceğimi
merak edip rotadan biraz saparak doğuya doğru ilerliyorum, görüyorum. Tekrar
yola girip biraz daha yükseldikten sonra arkamı dönüyorum ve Çamlıhemşin’in
haşin evladı Verçenik, 3711 metrelik zirvesiyle bana hoş geldin diyor. “Hoş
buldum efendim.” diyorum, “Buralarda tanıdık bir yüz görmek ne hoş!”. Biraz
oturup çantamdaki armudu, dünyanın en leziz yiyeceğiymiş gibi ağır ağır
çiğnerken Verçenik’i seyrediyor ve kalkıp yola devam ediyorum. Sol altta
sıralanan sırtların birinde Puşula kendini uzaktan yavaş yavaş gösteriyor. Yine
aklımdaki ezgiler dudaklarımda ıslık olup dağlara özgü sessizliği titretmeye
başlıyor. Kökleri kara toprağa sarılmış heybetli bir gürgenin rahatlığı var
üzerimde ve keyfim yerinde. Bacaklarım birer kanat sanki, yumuşak toprak
ayaklarıma karşı koymak bir yana onları bağrına basıyor. Kuzeydeki alçak
tepelerin arasından bulutlar sökün ediyor, tatlı bir rüzgâr terimi kurutuyor…
İşte mutluluk, işte zenginlik! Sağlık olsun, dağlar dursun, yol gitsin... Başka
hiçbir şey istemiyorum!
Derken Puşula’ya doğru inişe geçeceğim yere
varıyorum. Başlarda belirgin bir patika yok. Seyrek komarlık bir sırtın
yanından haşır huşur vuruyorum aşağı. Biraz indikten sonra patika başlıyor
belli belirsiz. Bu patika beni Çamlık’ın içine kadar götürecek, başladığım yere…
İniyorum, iniyorum bir şahin sesleniyor aşağıdan, vadiden. Ben de ünlüyorum şahin
gibi. Karşı beri geliyor şahinin sesi, cevap veriyorum. Derken Puşula, üzgün,
çıkıyor karşıma. Bütün evler harap, çoğu yıkık! Yine bir hüzün çöküyor. “Çok mu
zor bakmak, çıkıp birkaç gün kalmak?” diye düşünüyorum yine ama hemen aşağıda
yaşadıkları halde buraya yıllardır hasret kaldıklarını bildiğim insanlar var.
Yörenin zor yaşam koşullarından belki fırsatını bulamıyorlar. Köydeki bazı
tanıdıklarım benim çektiğim fotoğrafları benden rica edip bu şekilde evlerinin
ve yaylanın durumunu öğrenebiliyorlar ancak. “Lakin ben olsam bütün
zorluklarına rağmen ne yapar eder buraya çıkar kadim konağımı abad ederdim!”
diye düşünceye devam ediyorum. Patika kenarında biraz oturup bu sefer şeftali
yiyorum, tadını bütün zerrelerimle sömürerek. Gürbüz şeftali lokmaları
boğazımdan kayarken antik bir filozof düşüyor aklıma, o da her yemeğinin mutadı
olan kuru ekmeğin yanına, bir dilim peyniri ziyafet bilirmiş kendine.
Dinlenceden sonra yıkık yayla konaklarının
arasından yola devam ediyorum. Alpin bitki örtüsü yerini gür ladin ormanına
bırakıyor yavaş yavaş. Köylülerin bile çok kullanmadığı gözlere şenlik bir
patikadan inişe geçiyorum. Patika yer yer yaprak ve komar dallarının arasında
kayboluyor ama yolun yabancısı değilim, türkü söyleye söyleye iniyorum. Kuru
yaprakların ve gevrek ladin kozalaklarının ayaklarımın altında çıtırdayışları
ormanın uhrevî sükûnetini dağıtıp, muhitin sakinlerine orada olduğumu haber
ediyor. Çok sürmeden çentik vadinin ortasına geliyorum ve beni karşı yakaya
atacak olan eğreti küçük köprüden geçip patikanın en güzel kısmına giriyorum.
Köye az kaldı ama şu patika kısa da olsa o kadar güzel, o kadar huzur verici ki
biraz durup ağzım kulaklarımda izliyorum. Yer yer ağaçlarla sarılmış, yapraktan
tünele dönmüş bir küçük yol. Karanlık ve aydınlık iç içe… Yaprakların güneş
ışığıyla sarmaş dolaş halleri yansıyor çimlere ve ışık oynaşıyor toprakta.
Yürüyor ve sağda birkaç buzağıya rastlıyorum. Biri bir süre peşimden geliyor.
Orada olmamdan rahatsız ergen boynuzlarını sallıyor. Munis patikada kalan son
adımlarımı atarken yüklendiği koca kütüklerin altında iki büklüm ilerleyen bir
kadın görüyorum. Kadın olduğunu etekliğinden anlıyorum zira kütükler vücudunun
üst yarısını kapatmış durumda. Tomruklar sırtını berelemesin diye olacak
karayemiş yapraklarından yastık yapmış kendine. Harika bir “an” olduğunu
düşünüp deklanşöre basıyorum. Adımlarımı duyunca duraklıyor, sırtına abanmış
cansız kütüklerle dar patikada dönmesi mümkün değil ama ağır ağır dönebildiği
kadar dönüp yandan bana bakıyor. Yetmiş yaşlarında gösteren lakin daha genç
olduğunu tahmin ettiğim (zira Karadeniz’de kadınlar erken yaşlanır) bir teyzenin
siması ile karşılaşıyorum. Yabancılığımdan tedirgin olmaması için gülümseyip
selam veriyorum:
- Teyzem kolay gelsin. Nasıl taşıyorsun
bunları böyle?
- Alişmişiz oğul. Nerdan celiisun?
- Puşula’dan geliyorum.
- Nerelisun?
- Çamlıhemşin’liyim, İkizdere’de öğretmenlik
yapıyorum.
- Maşallah sağa oğul.
- Sana maşallah teyzecim. Kimse yok mu yardım
edecek, niye sen taşıyorsun bunları?
Ben sorarken -yorulmuş olacak- ayakta durmayı
kesip patikanın kenarına oturuyor ve sırtındaki kütüklere yaslıyor yorgun
bedenini. Eprimiş yazmasıyla alnında birikmiş teri siliyor. Güneşle kavrulup
bronzlaşmış teni yitik zamanın çizgileriyle dolu. Akları çok görünmeyen,
derinlere çekilmiş küçücük gözleri, tabiî bir bilgeliği yansıtıyor:
- Ehtiyar vardur da ineklerin peşinedur. Odun
etmişidi ben da taşirum.
- Anladım teyzecim. Ben tutmuyorum değil mi
seni?
- Yok oğul, eyi oldi dinlendum. Sen nasi
cidecesun şimdi?
- Arabam yolun kenarında.
- Eyi, eyi. Puşula bizum merzemuzdur. Evumuz
vardur orada. Acaba nasidurler. Yikilmişler mi?
- Birkaç tane yıkık gördüm. Ama diğerlerinin
çatıları, taş duvarları dışarıdan sağlam görünüyordu.
- Çikamazuk artuk. Oyle viran kaldi merzemuz.
- Ben çok seviyorum orayı. Çok yürüdüm
buralarda. Arada geliyorum.
- Cel tabi oğul, yemak acmisen?
- Yok teyzecim sağolasın, çantamda vardı her
şey. Eksik olma. Taşıyayım kütükleri ister misin?
- Olur mi oğul, ev haburiyadur. Hem
alişmisiz, sağolasin.
Derken kalkmaya davranıyor. Çökmüş, zayıf
omuzlarını zorlayan çuvaldan mamül iplere asılarak yardım ediyorum
doğrulmasına. Ben önde o arkada yürüyoruz. Bir yandan onunla kelâma devam edip
bir yandan yürürken sağ ayağım patikanın dere tarafındaki boşluğa denk gelip
kayıyor ve sendeleyip düşecek gibi oluyorum. Teyzem arkadan sesleniyor:
- Yikilma oğul, yikilma!
Ve bir şiirin ilk mısraları o anda düşüyor
yüreğe, gözlerimde buğulanan bir sızıyla:
“‘Yikilma’, dedi, ‘oğul!’
Sırtında bir dünya.”
Patikanın çatallandığı bir noktadan yukarıya
devam ediyor teyzem. Vedalaşıyoruz ve yola devam edip köydeki birkaç evin
içinden geçiyorum. Bitişe az kalmışken bu kez tırpan sallayan altmışlarında bir
amcayla karşılaşıp sohbet ediyorum. Yaylada muhatap olduğum şüphenin esamisi
yok yüzünde. Pırıl pırıl bir gülümseme ile konuşuyor benimle. Nereleri
yürüdüğümü duyunca şaşırıyor “Ulassağa helalossun!” diyor. “Vaşa da bizumdu,
Puşula da bizumdu. Hoş celmişsen sefa ceturmişsen!” Hoş bulduk diyorum. “Çok
şanslısınız, ne güzel yerde yaşıyorsunuz böyle!”. “Cuzeldu cuzeldu da geçim
yokdu oğul! Altmiş beş yaşineyim, ahanda kollarum ağirur, zordur burada
yaşamak.” Duygulanıyor, ben de hüznü belli etmeyerek “İyisin, iyisin maşallahın
var.” diyorum. “Anam da senun cibiydi. Severidi yurumayi, cezmayi.”
Çamlıhemşinli olduğumu öğrenince anılarından başlıyor anlatmaya. Çok sürmeyen
sohbetten sonra amcaya veda ve yola devam edip tam olarak başladığım noktada
yürüyüşü bitiriyorum. Yine bir hafiflik gelip konuyor üzerime, mutluyum yine...
29.08.2020 •
İkizdere
• • •







Yorumlar
Yorum Gönder