Vaşa'dan Puşula'ya yâhut Sırtında Bir Dünyâ

Kendime ait her şeye sahip olduğum bir oda var; o, doğadır...


Henry David Thoreau


• 


2019 son baharında Puşula’ya, 2020 kışında ise Vaşa’ya keşif yürüyüşleri yapmıştım. Puşula’ya o yıl iki kere çıkmıştım. Vaşa’ya ise kışın ortasında dağlar kar altında uykudayken çıkmaya çalışmış ama heyelanlı, tabanı gevşek ve eğimi fazla bölgelerin üstüne yağan yoğun karın üzerinden geçmek yoldaşımı endişelendirdiği için Vaşa’dan o sene vazgeçip yarı yoldan dönmüştük. Ama aklımın bir köşesinde ben rotayı tamamlayalı çok oluyordu. Bu seneye nasip aklımdakini ayaklarıma yükleyip tek başıma, arzu ettiğim yürüyüş ritmi ile vurdum yola!

Güzergâh İkizdere’nin en güzel köylerinden biri olan Çamlık’tan (Köhçer) başlıyor. Aracımı dönerken kullanacağım Puşula Mezrası patikasının başladığı yerde bırakıyorum. Buradan Vaşa Yaylası’na giden yolun girişine kadar Ovit yolu üzerinde bir süre yürümek gerekiyor. Yol asfalt da olsa etrafın görselliği güzel olduğundan sıkmıyor hiç. Vaşa yoluna girdikten sonra bir müddet beton zeminde yürüyüp toprak yola kavuşuyorum. Toprak ama yine de araç yolunda yürümek çok da istediğim bir şey değil. Buna rağmen, çok işlek olmayan ve etrafı harab edilmemiş bir güzergâh olmasından dolayı bu kısımda da sıkılmadan keyifle yürümeye devam ediyorum. Bir noktada yolun karşı tarafında birkaç ahşap evden oluşan küçük ve doğasına halel gelmemiş şirin bir mezra, Taşte, görülmeye başlıyor. Ve bir yol ayrımına geliyoruz. Taşte mezrasının yakınından geçen yola sapılırsa Vaşa yaylası’na kadar hâl-i hazırda kullanılan araç yoluyla gitmek durumunda kalınıyor. Ama diğer sapağa sapılır ve sonra vericinin yanından geçen yola girilirse işte cennet yolu buradan itibaren başlıyor!

Mezranın içinden geçen yol Vaşa’nın yeni yapılan yolu. Ama diğer sapaktan devam eden -bugün kullanacağım- yol eski ve araç yolu olmaktan çıkıp nefis bir patikaya dönmüş durumda. Yürürken yeşillik kollarını bana uzatıp sarıldı sarılacak hissine kapılıyorum. Bu yoldan vazgeçilmesinin sebebi sanırım yolun birkaç dönemecinin su oluğundan geçmesinden dolayı bu virajların her kuvvetli yağmurda taşan suyun sebep olduğu toprak kaymaları yüzünden kapanması. Köylüler sürekli bununla uğraşmaktansa daha istikrarlı bir yol açtırmayı tercih etmişler. Doğa da terk edilen eski yolu işgal edip harika bir patikaya çevirmiş. Bu güzergâh üzerinde üç noktada toprak kaymasıyla yol çökmüş durumda. Kışın geri döndüğümüz yer de bu kaymış bölgelerin ilkiydi. Yan geçiş yapmak durumunda kaldığım bu bölgelerde zemin gevşek olduğundan dikkatli olmak gerekiyor.

Yol ağaç sınırına kadar yeşil yeşil yükseliyor. Ağaç sınırından sonra görüşüm açılıyor ve karşı dağları, bu dağlardaki yaylaları, mezraları, köyleri izleyerek devam ediyorum. Aşağıda Çamlık ve Ovit Yolu kuş bakışı görünüyor. Ve sonra Vaşa’nın ilk evi beni selamlıyor. Ama buruk bir selam bu zira bu yayla hemen hemen metruk bir durumda. Hiç bozulmadan yöresel mimarisini hemen tamamıyla korumuş bir yayla ama bu korunma terk edilmenin sonucu aslında. İnsanlar kullansa bir dert terk etseler ayrı! Yaylanın girişinde bir sürü ev mahzun ve metruk öylece duruyorlar zamanın oyucu parmakları arasında. Yolun bu kısmına kadar hissettiğim coşku yerini hüzne bırakıyor! Biraz fotoğraf çektikten sonra “Maalesef bu kültürün kaderi bu sanırım!” diyerek yola devam ediyorum: “Betona gömülmesindense insanları tarafından unutulup toprağa karışsınlar daha iyi!” Yol yaylanın içinden devam ediyor. Diğerlerinden nispeten iyi durumdaki ahşap evlerin arasından yürüyerek biraz daha yükseldikten sonra bir karı kocayla karşılaşıyorum. Kadın bir çeşmenin yanında dikilmiş beni izliyor. Selamın ardından suyu içip içemeyeceğim soruyorum. İçilir diyor. Adam sesleniyor uzaktan:

- Ne deyi?

- Su içiliyi mi deyi?

Beni biraz garipseyen adama uzaktan selam verip yaklaşıyorum. Yüzünde belirgin bir şüphe var. Zira çok turistik bir yer değil burası. Ayrıca hem terör söylentileri hem de jandarmanın şüpheli görünenlere karşı uyarıları yüzünden teyakkuza geçirilmiş durumda insanlar. Adamın tedirginliğini gidermek adına yüzümde belirgin bir gülümsemeyle –maalesef doğallıkla yapabildiğim bir şey değildir pek, içimden gülümserim– yanına vardığımda tekrar selam verip hatrını soruyorum. Nereye gittiğimi soruyor, sorularına içtenlikle cevap veriyorum. Nereden başladığımı, nereden ineceğimi, İkizdere’de yaşadığımı, mesleğimi vs. anlatıyorum. Bir türlü şüphenin gölgesi silinmiyor çehresinden! Yaban hayvanlarından, tek dolaşmanın tehlikelerinden bahsediyor. Alışkınlığımdan, Çamlıhemşin kökenlerimden bahsetmemle birlikte yüzü birden, karanlık bulutların ardından aniden görünen güneş gibi aydınlanıp yumuşuyor ve yabancı olmadığımı söyleyip bana uğurlar diliyor.

Yolun bundan sonraki kısmı nispeten düz devam ediyor. En yüksek rakımdayım artık ve kuşlara özgü bir manzaram var. Sağ tarafta, uzakta Çağrankaya Yaylası seçiliyor. Cimil Vadisi’ni görüp göremeyeceğimi merak edip rotadan biraz saparak doğuya doğru ilerliyorum, görüyorum. Tekrar yola girip biraz daha yükseldikten sonra arkamı dönüyorum ve Çamlıhemşin’in haşin evladı Verçenik, 3711 metrelik zirvesiyle bana hoş geldin diyor. “Hoş buldum efendim.” diyorum, “Buralarda tanıdık bir yüz görmek ne hoş!”. Biraz oturup çantamdaki armudu, dünyanın en leziz yiyeceğiymiş gibi ağır ağır çiğnerken Verçenik’i seyrediyor ve kalkıp yola devam ediyorum. Sol altta sıralanan sırtların birinde Puşula kendini uzaktan yavaş yavaş gösteriyor. Yine aklımdaki ezgiler dudaklarımda ıslık olup dağlara özgü sessizliği titretmeye başlıyor. Kökleri kara toprağa sarılmış heybetli bir gürgenin rahatlığı var üzerimde ve keyfim yerinde. Bacaklarım birer kanat sanki, yumuşak toprak ayaklarıma karşı koymak bir yana onları bağrına basıyor. Kuzeydeki alçak tepelerin arasından bulutlar sökün ediyor, tatlı bir rüzgâr terimi kurutuyor… İşte mutluluk, işte zenginlik! Sağlık olsun, dağlar dursun, yol gitsin... Başka hiçbir şey istemiyorum!

Derken Puşula’ya doğru inişe geçeceğim yere varıyorum. Başlarda belirgin bir patika yok. Seyrek komarlık bir sırtın yanından haşır huşur vuruyorum aşağı. Biraz indikten sonra patika başlıyor belli belirsiz. Bu patika beni Çamlık’ın içine kadar götürecek, başladığım yere… İniyorum, iniyorum bir şahin sesleniyor aşağıdan, vadiden. Ben de ünlüyorum şahin gibi. Karşı beri geliyor şahinin sesi, cevap veriyorum. Derken Puşula, üzgün, çıkıyor karşıma. Bütün evler harap, çoğu yıkık! Yine bir hüzün çöküyor. “Çok mu zor bakmak, çıkıp birkaç gün kalmak?” diye düşünüyorum yine ama hemen aşağıda yaşadıkları halde buraya yıllardır hasret kaldıklarını bildiğim insanlar var. Yörenin zor yaşam koşullarından belki fırsatını bulamıyorlar. Köydeki bazı tanıdıklarım benim çektiğim fotoğrafları benden rica edip bu şekilde evlerinin ve yaylanın durumunu öğrenebiliyorlar ancak. “Lakin ben olsam bütün zorluklarına rağmen ne yapar eder buraya çıkar kadim konağımı abad ederdim!” diye düşünceye devam ediyorum. Patika kenarında biraz oturup bu sefer şeftali yiyorum, tadını bütün zerrelerimle sömürerek. Gürbüz şeftali lokmaları boğazımdan kayarken antik bir filozof düşüyor aklıma, o da her yemeğinin mutadı olan kuru ekmeğin yanına, bir dilim peyniri ziyafet bilirmiş kendine.

Dinlenceden sonra yıkık yayla konaklarının arasından yola devam ediyorum. Alpin bitki örtüsü yerini gür ladin ormanına bırakıyor yavaş yavaş. Köylülerin bile çok kullanmadığı gözlere şenlik bir patikadan inişe geçiyorum. Patika yer yer yaprak ve komar dallarının arasında kayboluyor ama yolun yabancısı değilim, türkü söyleye söyleye iniyorum. Kuru yaprakların ve gevrek ladin kozalaklarının ayaklarımın altında çıtırdayışları ormanın uhrevî sükûnetini dağıtıp, muhitin sakinlerine orada olduğumu haber ediyor. Çok sürmeden çentik vadinin ortasına geliyorum ve beni karşı yakaya atacak olan eğreti küçük köprüden geçip patikanın en güzel kısmına giriyorum. Köye az kaldı ama şu patika kısa da olsa o kadar güzel, o kadar huzur verici ki biraz durup ağzım kulaklarımda izliyorum. Yer yer ağaçlarla sarılmış, yapraktan tünele dönmüş bir küçük yol. Karanlık ve aydınlık iç içe… Yaprakların güneş ışığıyla sarmaş dolaş halleri yansıyor çimlere ve ışık oynaşıyor toprakta. Yürüyor ve sağda birkaç buzağıya rastlıyorum. Biri bir süre peşimden geliyor. Orada olmamdan rahatsız ergen boynuzlarını sallıyor. Munis patikada kalan son adımlarımı atarken yüklendiği koca kütüklerin altında iki büklüm ilerleyen bir kadın görüyorum. Kadın olduğunu etekliğinden anlıyorum zira kütükler vücudunun üst yarısını kapatmış durumda. Tomruklar sırtını berelemesin diye olacak karayemiş yapraklarından yastık yapmış kendine. Harika bir “an” olduğunu düşünüp deklanşöre basıyorum. Adımlarımı duyunca duraklıyor, sırtına abanmış cansız kütüklerle dar patikada dönmesi mümkün değil ama ağır ağır dönebildiği kadar dönüp yandan bana bakıyor. Yetmiş yaşlarında gösteren lakin daha genç olduğunu tahmin ettiğim (zira Karadeniz’de kadınlar erken yaşlanır) bir teyzenin siması ile karşılaşıyorum. Yabancılığımdan tedirgin olmaması için gülümseyip selam veriyorum:

- Teyzem kolay gelsin. Nasıl taşıyorsun bunları böyle?

- Alişmişiz oğul. Nerdan celiisun?

- Puşula’dan geliyorum.

- Nerelisun?

- Çamlıhemşin’liyim, İkizdere’de öğretmenlik yapıyorum.

- Maşallah sağa oğul.

- Sana maşallah teyzecim. Kimse yok mu yardım edecek, niye sen taşıyorsun bunları?

Ben sorarken -yorulmuş olacak- ayakta durmayı kesip patikanın kenarına oturuyor ve sırtındaki kütüklere yaslıyor yorgun bedenini. Eprimiş yazmasıyla alnında birikmiş teri siliyor. Güneşle kavrulup bronzlaşmış teni yitik zamanın çizgileriyle dolu. Akları çok görünmeyen, derinlere çekilmiş küçücük gözleri, tabiî bir bilgeliği yansıtıyor:

- Ehtiyar vardur da ineklerin peşinedur. Odun etmişidi ben da taşirum.

- Anladım teyzecim. Ben tutmuyorum değil mi seni?

- Yok oğul, eyi oldi dinlendum. Sen nasi cidecesun şimdi?

- Arabam yolun kenarında.

- Eyi, eyi. Puşula bizum merzemuzdur. Evumuz vardur orada. Acaba nasidurler. Yikilmişler mi?

- Birkaç tane yıkık gördüm. Ama diğerlerinin çatıları, taş duvarları dışarıdan sağlam görünüyordu.

- Çikamazuk artuk. Oyle viran kaldi merzemuz.

- Ben çok seviyorum orayı. Çok yürüdüm buralarda. Arada geliyorum.

- Cel tabi oğul, yemak acmisen?

- Yok teyzecim sağolasın, çantamda vardı her şey. Eksik olma. Taşıyayım kütükleri ister misin?

- Olur mi oğul, ev haburiyadur. Hem alişmisiz, sağolasin.

Derken kalkmaya davranıyor. Çökmüş, zayıf omuzlarını zorlayan çuvaldan mamül iplere asılarak yardım ediyorum doğrulmasına. Ben önde o arkada yürüyoruz. Bir yandan onunla kelâma devam edip bir yandan yürürken sağ ayağım patikanın dere tarafındaki boşluğa denk gelip kayıyor ve sendeleyip düşecek gibi oluyorum. Teyzem arkadan sesleniyor:

- Yikilma oğul, yikilma!

Ve bir şiirin ilk mısraları o anda düşüyor yüreğe, gözlerimde buğulanan bir sızıyla:

“‘Yikilma’, dedi, ‘oğul!’

Sırtında bir dünya.”

Patikanın çatallandığı bir noktadan yukarıya devam ediyor teyzem. Vedalaşıyoruz ve yola devam edip köydeki birkaç evin içinden geçiyorum. Bitişe az kalmışken bu kez tırpan sallayan altmışlarında bir amcayla karşılaşıp sohbet ediyorum. Yaylada muhatap olduğum şüphenin esamisi yok yüzünde. Pırıl pırıl bir gülümseme ile konuşuyor benimle. Nereleri yürüdüğümü duyunca şaşırıyor “Ulassağa helalossun!” diyor. “Vaşa da bizumdu, Puşula da bizumdu. Hoş celmişsen sefa ceturmişsen!” Hoş bulduk diyorum. “Çok şanslısınız, ne güzel yerde yaşıyorsunuz böyle!”. “Cuzeldu cuzeldu da geçim yokdu oğul! Altmiş beş yaşineyim, ahanda kollarum ağirur, zordur burada yaşamak.” Duygulanıyor, ben de hüznü belli etmeyerek “İyisin, iyisin maşallahın var.” diyorum. “Anam da senun cibiydi. Severidi yurumayi, cezmayi.” Çamlıhemşinli olduğumu öğrenince anılarından başlıyor anlatmaya. Çok sürmeyen sohbetten sonra amcaya veda ve yola devam edip tam olarak başladığım noktada yürüyüşü bitiriyorum. Yine bir hafiflik gelip konuyor üzerime, mutluyum yine...

29.08.2020 • İkizdere



• • • 



Vaşa Yaylası'ndan Çamlık

"Yikilmayasuz dedi oğul, sırtında bir dünya!"
Puşula'dan inişte Çamlık'ın içine giden patika üzerinde karşılaştığım bir "KADIN"... 

.....

Yitik zamanın münzevi konakları, metruk ve mahzun...










Yorumlar

Bu blogdaki popüler yayınlar

Ayı Döngüsü yâhut Tatos Tavâfı

Rakka Rakka Koçdüzü

Jübile yâhut Bir Özge Temâşâ